Ekirungo kino kya kumanyisa buvunanyizibwa era tekiteekwa kutwalibwa ng’amagezi g’okujjanjaba. Mwattu, mukonsatule omusawo alina obukugu okufuna obulagirizi n’okujjanjabibwa okukuganjulwa.

Ebyobulamu mu kitundu bikola omusingi gw’obulamu obulungi bw’abantu bonna. Omusawo w’amaka, oba owa “Family Doctor”, akola omulimu ogw’enjawulo mu kukuuma n’okulaba ng’obulamu bw’abantu butuuka ku mutindo ogwetaagisa. Bakola nga abakulembeze b’ebyobulamu eri abantu n’amaka gaabwe, nga babawa obuweereza obw’okujjanjaba okusooka n’okubakulembera mu nsonga z’ebyobulamu ezitali zimu.

Okujjanjaba Okusooka n’Obulamu Obulungi

Okujjanjaba okusooka (Primary Care) kye kigula kya “Healthcare” kyonna. Kuno kulimu okukebera obulamu obwa bulijjo, okujjanjaba endwadde ezibwogwe, n’okuteekawo obulamu obulungi (Wellness). Abasawo b’amaka be bantu abasooka abalwadde be balabako nga balwadde oba nga bafuna obuzibu bw’obulamu. Bawa obuweereza obw’enjawulo okuva ku kujjanjaba embiro n’ebifuba okutuuka ku magezi g’okulya obulungi n’okukola dduyiro. Obuweereza buno bwa mugaso nnyo mu kukuuma abantu nga balamu bulungi n’okubayamba okwewala endwadde ezikulu.

Okuteekawo Obulamu n’Ebyobulamu mu Kitundu

Okuteekawo obulamu (Prevention) kye kimu ku bintu ebisinga obukulu abasawo b’amaka bye bakola. Bawa abalwadde amagezi ku ngeri gye basobola okwewala endwadde ezitali zimu, gamba ng’okugema, okukebera obulamu obwa bulijjo, n’okukolera ku magezi g’ebyokulya. Obulamu bw’ekitundu (Community Health) bukwatagana n’okuteekawo obulamu, kubanga obuweereza buno bukwata ku bulamu bw’abantu bonna mu kitundu. Omusawo w’amaka ayamba mu kutumbula enkola z’ebyobulamu ezirungi mu kitundu kyonna, nga kiyamba abantu okubeera n’obulamu obulungi obw’ekiseera ekiwanvu.

Okufuna Amagezi g’Omusawo n’Obuweereza Obulala

Okufuna amagezi g’omusawo (Consultation) kye kimu ku bintu ebikulu omusawo w’amaka by’akola. Abalwadde basobola okwebuuza ku basawo bano ku nsonga z’ebyobulamu ezitali zimu, okuva ku buzibu obutono okutuuka ku nsonga ezikulu. Bawa obuweereza bw’ebyobulamu obwa bulijjo (General Medical Support) obulimu okukebera obulwadde, okuwa eddagala, n’okubakulembera ku ngeri gye basobola okwongera ku bulamu bwabwe. Okubeera n’omusawo w’amaka oyo akumanyi bulungi kiyamba nnyo mu kufuna obujjanjabi obusaanidde n’obwangu.

Okukuuma Obulamu Obulungi n’Okuddukanya Endwadde Ezitalina Ddagala

Obulamu obulungi bw’omuntu yenna (Wellbeing) bukwata ku byonna ebikola obulamu bw’omuntu, omuli obulamu bw’omubiri, bw’omwoyo, n’obw’ebirowoozo. Abasawo b’amaka bakola n’amaanyi okukuuma obulamu obulungi bw’abalwadde baabwe nga babawa obujjanjabi obw’awamu. Era balina obukugu mu kuddukanya endwadde ezitalina ddagala (Chronic Disease Management) gamba ng’ekisukusu, puleesa, n’endwadde z’omutima. Bawa abalwadde amagezi ku ngeri gye basobola okuddukanya obulwadde bwabwe n’okwongera ku bulamu bwabwe n’okubayamba okubeera n’obulamu obw’ekiseera ekiwanvu.

Okukebera Obulamu Bwo Bulijjo n’Obumu bw’Abalwadde n’Edduuka ly’ebyobulamu

Okukebera obulamu bwo bulijjo (Checkup) kyamugaso nnyo mu kuzuula endwadde nga tezinnaba kukula nnyo. Abasawo b’amaka bakubiriza abalwadde okukeberwa obulamu bulijjo okwongera ku mikisa gy’okujjanjabwa obulungi. Obumu bw’abalwadde n’edduuka ly’ebyobulamu (Patient Clinic Relationship) kye kimu ku bintu ebikulu mu byobulamu. Okubeera n’omusawo gw’omwesiga, akumanyi bulungi, kiyamba nnyo mu kufuna obujjanjabi obusaanidde n’okumanya obulamu bw’omulwadde obw’olubeerera.

Obuweereza bw’Abasawo b’Amaka Obw’enjawulo

Abasawo b’amaka bawa obuweereza obw’enjawulo obuyamba abantu okukuuma obulamu bwabwe. Obuweereza buno buyinza okuyita mu kukebereza obulamu, okugema, okujjanjaba endwadde ezibwogwe, okukebereza ekiseera ky’okufuna abaana, n’okubawa amagezi ku ngeri gye basobola okuddukanya obulwadde obw’olubeerera. Balina obukugu obuyamba abantu okuva ku bato okutuuka ku bakulu, nga babawa obujjanjabi obusaanidde buli muntu okusinziira ku byetaago bye. Obuweereza buno bwa mugaso nnyo mu kukuuma obulamu obulungi bw’abantu n’okubayamba okubeera abalamu obulungi mu bulamu bwabwe obw’olubeerera.

Okuggyawo obulamu obulungi mu kitundu kya mugaso nnyo, era omusawo w’amaka akola omulimu ogw’enjawulo mu kukuuma obulamu bw’abantu. Okuteekawo obulamu, okujjanjaba okusooka, n’okuddukanya endwadde ezitali zimu bintu bikulu nnyo ebiyamba mu kukuuma obulamu obulungi bw’abantu bonna. Okwongera ku kutegeera obukulu bw’obuweereza buno kiyamba abantu okufuna obujjanjabi obwetaagisa n’okwongera ku bulamu bwabwe obulungi.